HIFU wykorzystuje skupioną wiązkę ultradźwięków do podgrzania i zniszczenia wybranego obszaru tkanki. W leczeniu ogniskowym celem jest objęcie rozpoznanego ogniska raka z odpowiednim otoczeniem. Nie usuwa się całej prostaty, dlatego znaczenie mają precyzyjna kwalifikacja i późniejsze kontrole.
Najważniejsze informacje
- HIFU jest metodą ablacyjną, a nie prostatektomią z asystą robota.
- Nie każdy miejscowy rak nadaje się do leczenia ogniskowego.
- Dane o długoterminowej skuteczności są mniej dojrzałe niż dla operacji i radioterapii.
W tym artykule
Jak działa HIFU?
High-intensity focused ultrasound oznacza ultradźwięki o dużym natężeniu skupione w niewielkim obszarze. Sonda umieszczana jest w odbytnicy, a energia oddziałuje na zaplanowaną część prostaty. W ognisku dochodzi do wzrostu temperatury i zniszczenia tkanki. Zakres leczenia zależy od położenia i rozległości zmiany.
Nie pobiera się całego narządu do oceny histopatologicznej. Pozostawiona część prostaty nadal produkuje PSA i może zawierać ogniska niewidoczne lub niewykryte przed zabiegiem. Dlatego wynik PSA po HIFU interpretuje się inaczej niż po prostatektomii radykalnej.
Kwalifikacja — dlaczego MRI i biopsja są tak ważne?
Potrzebne są dobrej jakości MRI, wiarygodna biopsja celowana oraz ocena pozostałej części gruczołu zgodnie z przyjętym protokołem. Analizuje się ISUP, objętość nowotworu, jego położenie, wieloogniskowość, wielkość prostaty i objawy ze strony dróg moczowych. Sama obecność jednego ogniska w MRI nie dowodzi, że rak występuje tylko w tym miejscu.
Leczenie ogniskowe nie jest odpowiednie przy przerzutach ani w każdej postaci choroby ograniczonej do prostaty. Zmiany blisko struktur wrażliwych, niekorzystne cechy histologiczne czy rozległy nowotwór mogą ograniczać możliwość bezpiecznej ablacji. Kwalifikacja wymaga rozmowy o alternatywach, w tym aktywnym nadzorze, operacji i radioterapii.
Miejsce HIFU w aktualnym leczeniu
Potencjalną zaletą jest ograniczenie leczonej objętości i związanych z tym następstw czynnościowych. Nie oznacza to braku ryzyka ani potwierdzonej równoważności onkologicznej z prostatektomią lub radioterapią w każdej grupie pacjentów.
Wytyczne EAU zalecają oferowanie ogniskowego HIFU w ramach prospektywnego rejestru. Przed decyzją warto ustalić, czy ośrodek prowadzi taki rejestr, jak dokumentuje wyniki i jakie ma zasady kontroli oraz postępowania przy wznowie. HIFU nie powinno być przedstawiane jako sposób na uniknięcie wszystkich skutków leczenia radykalnego.
Przygotowanie, zabieg i możliwe następstwa
Przed zabiegiem ocenia się możliwość znieczulenia, zakażenie dróg moczowych, przyjmowane leki oraz warunki anatomiczne. Po leczeniu może być potrzebny cewnik na czas ustąpienia obrzęku. Szczegóły przygotowania i czas pobytu zależą od protokołu ośrodka.
Możliwe są ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu, krwiomocz, zakażenie, zatrzymanie moczu i zwężenie cewki. Mogą wystąpić zaburzenia erekcji oraz nietrzymanie moczu. Rzadkim, poważnym powikłaniem jest przetoka pomiędzy drogami moczowymi a odbytnicą. Własne ryzyko należy omówić przed kwalifikacją.
Kontrola jest częścią leczenia
Po HIFU potrzebne są oznaczenia PSA, MRI i biopsje kontrolne zgodnie z planem. Brak dolegliwości lub niski PSA nie wystarcza do potwierdzenia pełnego zniszczenia raka. Wznowa może dotyczyć obszaru leczonego albo pozostawionej części gruczołu.
W razie utrzymywania się lub nawrotu choroby rozważa się ponowną ablację, operację, radioterapię albo inne postępowanie. Leczenie ratunkowe może być bardziej wymagające i mieć inne ryzyko czynnościowe niż leczenie pierwotne. Warto znać ten plan jeszcze przed pierwszym zabiegiem.
Źródła i dalsza lektura
Opracowanie edukacyjne • aktualizacja: wrzesień 2026. Dobór badań i leczenia wymaga indywidualnej konsultacji.
Powiązane tematy
RARP
Usuwa się prostatę i pęcherzyki nasienne, a następnie łączy pęcherz z cewką moczową.